نسخه‌اى است ارزشمند كه هر چند از اغلاط و افتادگىها تهى نيست ، امّا از نظرگاه قدمت ، صحّت و اصالت ، بر ديگر نسخه‌هاى بازمانده از زاد المسافر برترى دارد . اين نسخه كهن‌ترين دستنوشت زاد المسافر است كه تا كنون شناسايى گرديده و شيوهء نگارش آن كهنه مىنمايد ، ولى از آنجا كه انجام آن افتاده است ، تاريخ كتابت و كاتب آن دانسته نيست . فهرست‌گر نسخه - استاد فقيد محمّد تقى دانش‌پژوه - آن را از قرن 9 و 10 دانسته است ، « 1 » امّا مىتوان زمان كتابت آن را اندكى فراتر نيز برد . از فحواى آن پيداست كه كاتب نسخهء خويش را از روى نوشتارى اصيل كتابت كرده ، هر چند پاره‌هايى از متن در اين نسخه حذف گرديده است . « 2 » افسوس كه بسيارى از عبارات در كنارهء برگه‌هاى نسخه از ميان رفته و در ميانهء آن نيز برگه‌هايى موجود نيست ، چنان كه از جمله سراسر « قول بيست و ششم » و مقدار زيادى از « قول بيست و هفتم » از نسخه ساقط گرديده است . برگه‌هاى نسخه نيز در چندين جا دچار آشفتگى و پراكندگى است ، به گونه‌اى كه مثلا برگى از « قول پانزدهم » در ميانهء « قول نهم » جاى گرفته است . نگارنده با كوششى بسيار توانست تصاوير اوراق نسخه را كه كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران در اختيار او نهاده بود ، به جاى خويش بازگرداند . « 3 » در سه صفحه از نسخه ، غزليّاتى از مولوى ( با تخلّص شمس تبريزى ) به خط كاتب اصلى وجود دارد . اين يادآور آميزش مذهب اسماعيلى با تصوّف در سال‌هاى پس از سقوط الموت است كه در ميان اسماعيليان نزارى - كه منطقهء جيحون عليا و بدخشان بعدها گنج خانهء نوشته‌هاى آنان شد و هم به آثار ناصر خسرو و هم به آثار صوفيانه علاقه داشتند و دست‌نوشته‌هاى آنها را نگهدارى مىكردند - نمود يافت . « 4 » نوشتهء مالك نسخه در هامش برگهء دوم نيز در اين باره در خور توجّه است :

--> ( 1 ) . همان ، ص 4011 . ( 2 ) . اين محذوفات در مواردى است كه ناصر خسرو به ترجمه و نقل و نقد آراى محمّد زكريّاى رازى پرداخته است . ر . ك : زاد المسافر ، قول هشتم ( صص 69 - 72 ، 73 - 76 ، 78 - 80 ) ، قول هشدهم ( 218 - 222 ) . ( 3 ) . تصويرى از اين نسخهء مرتّب شده را در اختيار مركز نشر ميراث مكتوب نهاده‌ام . ( 4 ) . ر . ك : تاريخ و عقايد اسماعيليه ، ص 251 ، 498 ، 517 - 518 ، 553 و نيز : فهرست نسخه‌هاى خطى موجود در ولايت بدخشان تاجيكستان ، ص 27 و . . .